केस पांढरे होण्याची कारणे व उपाय (Causes of Gray Hair)

पांढरे होत चाललेले केस आत्मविश्वासास बाधक ठरतात, आणि बहुतेक वेळा हे लोक, पांढरे केस झाकण्यासाठीचे उपाय शोधतात. लहान वयात पांढरे केस असण्याची कारणे अनेक असू शकतात, पण ही कारणे उद्भवूच नयेत ह्यासाठी काही करता येते का? पांढरे केस सारखे रंगवावे लागण्यापेक्षा, काळ्या केसांना पांढरे होऊच नाही दिले तर? शिवाय केस सतत रंगवल्याने, विशेषत: रासायनिक रंग वापरले तर त्याचा केसांवर विपरीत परिणाम होतो. काही लोकांना पांढरे केस दिसू नयेत म्हणून ते तोडायची किंवा कापायची सवय असते. हे देखील केसांसाठी हानीकारक ठरते. म्हणूनच केस पांढरे होण्याचे कारण जाणून घेणे आणि त्यावर योग्य तो उपचार घेणे महत्वाचे असते. ह्या लेखामद्धे आपण बघणार आहोत, केस पांढरे होण्याची कारणे व उपाय (causes of gray hair and how to prevent premature graying of hair).

• वाढते वय (aging causes gray hair) हे केस पांढरे होण्यामागचे प्रमुख कारण आहे, परंतू लहान वयात केस पांढरे होण्याची कारणे वेगळी आहेत. प्रत्येक वेळी केसांचे राखाडी किंवा पांढरे होणे हे वयसापेक्ष नसते.
• काही जनुकीय घटकांमुळे (genetics) केस पांढरे होतात.
• केस पांढरे होण्यामध्ये तुमच्या वांशिकतेचा प्रभाव असतो (race/ethnicity). जसे की अमेरिकी लोकांमध्ये केस पांढरे होण्याचे सरासरी वय २० एवढेच आहे, तर एशियन्स मध्ये ते वय २५-३० एवढे आहे. काही प्रांतातील लोकांचे केस इतर प्रदेशात राहणार्‍या लोकांच्या तुलनेत कमी किंवा अधिक लवकर पांढरे होतात.
• काही पोषण तत्वांच्या कमतरतेमुळे केस पांढरे होऊ शकतात (nutritional deficiencies cause white hair). जसे की जीवनसत्वे बी-६, बी-१२, डी आणि ई ह्यांच्या कमतरतेमुळे केस पांढरे होतात.
• शरीरातील antioxidants च्या कमतरतेमुळे केस पांढरे होऊ शकतात. Antioxidants कमी असतील तर शरीरातील free radicals पेशींना इजा करतात ज्यामुळे Vitiligo सारखे आजार उद्भवू शकतात. Vitiligo मुळे केस पांढरे होतात.
• काही शारीरिक व्याधीममुळे केस पांढरे होतात. Alopecia Areata मध्ये केस गळतात, टक्कल पडते व नंतर उगवणारे केस बर्‍याचदा पांढरे असतात. शरीरातील melanin च्या कमीमुळे केस पांढरे होतात.
• केसांवर अति प्रमाणात रासायनिक प्रक्रिया केल्याने, किंवा रासायनिक पदार्थांचा वापर केल्याने केस पांढरे होऊ शकतात. (harsh chemicals or chemical hair treatments can lead to graying of hair)
• धूम्रपानामुळे केस पांढरे होण्याचे प्रमाण वाढते. (smoking causes white hair)
• मानसिक ताण हे देखील केस पांढरे होण्यामागचे एक मुख्य कारण आहे. (stress can cause premature graying of hair)

• जनुकीय कारणांमुळे होणार्‍या पांढर्‍या केसांवर कोणताही उपाय किंवा उपचार नाही.
• जर एखाद्या व्याधीमुळे/आजारामुळे केस पांढरे झाले असतील तर त्या आजारावर योग्य ते उपचार झाल्यानंतर केसांवर झालेला परिणामही कमी होतो.
• केस पांढरे न होण्यासाठी मानसिक ताण-तणाव कमी करणे किंवा मानसिक तणावाचे योग्य व्यवस्थापन करणे महत्वाचे ठरते.
• केसांवर रासायनिक पदार्थांचा मर्यादित वापर केल्यास, केस पांढरे न होण्यासाठी मदत होते. केसांची निगा राखण्यासाठी पूर्णपणे नैसर्गिक पदार्थांचा वापर केल्यास केस पांढरे होणे टळू शकते.
• केसांची योग्य निगा राखणे हे केसांच्या आरोग्यासाठी महत्वाचे आहे. आठवड्यातून २-३ वेळा डोक्याला व केसांना तेलाचा मसाज करणे, केस वेळच्या वेळी धुणे, व हवेतील प्रदूषणापासून, उन्हापासून केसांना सुरक्षित ठेवणे, ह्या गोष्टी केस पांढरे न होण्यासाठी खूपच महत्वाच्या आहेत.
• केसांचे आरोग्य व्यवस्थित ठेवण्यासाठी संतुलित आहार घेणे आवश्यक आहे. ह्यामुळे कोणत्याही पोषकतत्वांची कमतरता उद्भवणार नाही आणि त्यामुळे केसांचे पांढरे होणे टाळता येऊ शकेल. मुख्यत: आहारात antioxidants चे प्रमाण वाढवल्याने केस पांढरे होण्याचे प्रमाण कमी होते.
• धूम्रपान न करणे हे देखील केस पांढरे न होऊ देण्यासाठी पूरक ठरते.
• एक चांगली जीवनशैली अंगिकारल्यास, केसांचे आरोग्य तसेच तुमची तब्येत चांगली राहते।

• कडुनिंबाच्या पानांचा रस केसांना लावल्यास ते पांढरे न होण्यासाठी मदत होते.
• आवळ्याची पावडर किवा तेल केसांवर वापरल्यास, केस पांढरे होण्याचे प्रमाण कमी होते.
• चहा पाण्यात उकळून ते पाणी केसांना लावल्यास केस कमी प्रमाणात पांढरे होतात.
• पांढर्‍या केसांवरील वैद्यकीय उपचार विचाराल, तर काही केसांवर लावण्याची औषधे तसेच काही पोटात घेण्याची औषधे आहेत जी पांढर्‍या केसांवर उपचारक ठरतात. ही औषधे घेण्यापूर्वी एखाद्या तज्ञाचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.